De Nieuwe Nederlandse Handhavingsnorm voor Allergenen: Wat Verandert er voor PAL vanaf 2026

Wat is de Nederlandse allergenenwetgeving?

De Nederlandse allergenenenbeleid is gebaseerd op EU-Verordening (EU) nr. 1169/2011 inzake voedselinformatie aan consumenten. Deze verordening verplicht levensmiddelenbedrijven om consumenten correct te informeren over allergenen die in levensmiddelen aanwezig zijn.

In Nederland handhaaft de NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) deze regels en geeft zij nationale richtlijnen over hoe bedrijven deze in de praktijk moeten toepassen. Dit omvat hoe allergenen moeten worden gedeclareerd, hoe risico’s op kruisbesmetting moeten worden beheerst en wanneer voorzorgsetikettering voor allergenen (PAL) zoals ‘kan bevatten’ mag worden gebruikt.

Wanneer is de Nederlandse allergenenbeleid van toepassing?

De verplichting om allergeneninformatie te verstrekken bestaat al vele jaren. Het verschil nu is dat deze nieuwe allergenennorm de manier verandert waarop allergenenrisico’s worden beoordeeld, vastgelegd en gecommuniceerd.

Wat is nieuw in 2026

Vanaf 1 januari 2026 zal de NVWA actief handhaven op het nieuwe Nederlandse allergenenbeleid en de bijbehorende richtlijnen voor kruisbesmetting en voorzorgsallergenenetikettering voor allergenen. Dit beleid is ontwikkeld en ondersteund door Nederlandse autoriteiten en brancheorganisaties om te komen tot een meer consistente en risicogebaseerde aanpak van allergenencommunicatie.

Dit is geen nieuwe wet, maar een nieuwe handhavingsnorm. Dit betekent dat van bedrijven wordt verwacht dat zij deze richtlijnen toepassen én kunnen aantonen vanaf deze datum.

Voor wie en waarop is het allergenenbeleid van toepassing?

De regels zijn in het algemeen van toepassing op alle levensmiddelenbedrijven die actief zijn in Nederland, waaronder:

• Levensmiddelenproducenten en -verwerkers

• Importeurs en handelaren

• Retailers en private-label eigenaren

• Horecabedrijven (restaurants, bakkerijen, catering, foodtrucks, markten)

Het is van toepassing op:

• Voorverpakte levensmiddelen

• Niet-voorverpakte levensmiddelen

• Allergene ingrediënten

• Risico’s op kruisbesmetting met allergenen

Als u levensmiddelen op de Nederlandse markt brengt of aan consumenten verkoopt, valt u onder deze regels.

Wat is nieuw?

Dit is geen nieuwe wet, maar een nieuw gehandhaafd Nederlands allergenenbeleid en richtlijn. Vanaf 1 januari 2026 verwacht de NVWA dat levensmiddelenbedrijven dit beleid in de praktijk toepassen en zal zij hierop handhaven.

De nieuwe norm, van toepassing per 1 januari 2026, houdt het volgende in:

1. Nieuwe regels voor PAL (voorzorgsetikettering voor allergenen)

Voorheen:

• Veel bedrijven gebruikten voorzorgsallergenenetikettering voor allergenen (PAL) zoals ‘kan noten bevatten’ als algemene waarschuwing, vaak zonder gedocumenteerde risicoanalyse.

Vanaf 1 januari:

• PAL mag alleen worden gebruikt als dit wordt onderbouwd door een gedocumenteerde risicoanalyse.

• U moet kunnen aantonen dat:

  • Kruisbesmetting niet kan worden voorkomen ondanks redelijke beheersmaatregelen

  • Het resterende risico hoger is dan vastgestelde referentiedoses

    
    

2. Risicoanalyses moeten wetenschappelijk onderbouwd en gedocumenteerd zijn

Voorheen:

• Allergenen risicoanalyses waren vaak informeel, niet vastgelegd of inconsistent.

Vanaf 1 januari:

• Bedrijven moeten gestructureerde allergenen risicoanalyses uitvoeren met gebruik van:

  • Vastgestelde referentiedoses voor allergenen

  • Proces- en kruiscontact analyses

  • Reinigingsvalidatie en leveranciersinformatie

• De analyse moet gedocumenteerd en verifieerbaar zijn tijdens NVWA-inspecties.

Als u de risicoanalyse niet kunt tonen, wordt de waarschuwing als niet-conform beschouwd.

3. Nationale afstemming van referentiedoses voor allergenen

Wat is nieuw:

• Nederland heeft specifieke referentiedoses voor allergenen vastgesteld om te bepalen of PAL gerechtvaardigd is.

• Dit zorgt voor één nationale standaard in plaats van interpretatie per bedrijf.

Bedrijven moeten allergenen waarschuwingen nu onderbouwen aan de hand van deze referentiedoses, en niet op basis van interne aannames.

4. Duidelijker onderscheid tussen ingrediënten en kruisbesmetting

Voorheen:

• Allergenen als ingrediënt en allergenen door kruisbesmetting werden soms op dezelfde manier behandeld.

Vanaf 1 januari:

• Allergenen als ingrediënt moeten altijd worden gedeclareerd (dit is niet veranderd).

• Allergenen door kruisbesmetting:

  • Vereisen een risicoanalyse

  • Mogen alleen via PAL worden gecommuniceerd als dit gerechtvaardigd is

5. Hogere eisen aan allergenen informatie van leveranciers

Voorheen:

• Allergenen informatie van leveranciers werd vaak zonder verdere verificatie geaccepteerd.

Vanaf 1 januari:

• Bedrijven moeten

  • Allergeneninformatie van leveranciers verifiëren

  • Inzicht hebben in risico’s op kruisbesmetting in de keten

  • Allergenenrisico’s opnemen in leveranciersgoedkeuring en -monitoring

U blijft verantwoordelijk voor de juistheid van allergeneninformatie, ook als deze van leveranciers afkomstig is.

6. Focus op handhaving door de NVWA

Vanaf 1 januari zal de NVWA:

• Actief controleren:

  • Of PAL-vermeldingen gerechtvaardigd zijn

  • Of allergenen risicoanalyses bestaan en actueel zijn

• Ongerechtvaardigde PAL aanmerken als misleidende voedselinformatie, niet als “extra veiligheid”.

Dit betekent een hoger risico op handhavingsmaatregelen als bedrijven zich niet hebben aangepast.

Wat is niet veranderd in de allergenenbeleid

• De lijst van 14 wettelijk verplichte allergenen is onveranderd.

• Allergenendeclaratie voor ingrediënten blijft verplicht.

• De verplichting om consumenten correct te informeren bestond al.

Wat wél is veranderd, is hoe strikt en consistent de regels worden toegepast.

Welke informatie moet worden verstrekt?

Voorverpakte levensmiddelen

• Allergenen moeten op het etiket worden vermeld.

• Ze moeten duidelijk worden benadrukt in de ingrediëntenlijst (bijv. vetgedrukt, hoofdletters of onderstreept).

• De informatie moet correct zijn en gebaseerd op de daadwerkelijke ingrediënten en processen.

  
  

Niet-voorverpakte levensmiddelen (bijv. horeca, versafdelingen)

• Allergeneninformatie moet beschikbaar zijn voor de consument.

• Deze mag schriftelijk of mondeling worden verstrekt, maar:

  • Het bedrijf moet de informatie altijd vastgelegd hebben

  • Medewerkers moeten zijn getraind om juiste informatie te geven

  • De consument moet duidelijk worden geïnformeerd dat allergeneninformatie beschikbaar is

  
  

Hoe wordt dit toegepast?

Vanaf 2026 verwacht de NVWA dat bedrijven kunnen aantonen dat hun allergeneninformatie correct en gerechtvaardigd is.

In de praktijk betekent dit:

• Allergenen als ingrediënt moeten altijd worden gedeclareerd (onveranderd).

• Risico’s op kruisbesmetting moeten worden beoordeeld, niet aangenomen.

• Voorzorgsallergenenetikettering voor allergenen (‘kan bevatten’) mag alleen worden gebruikt als:

  • Een gedocumenteerde risicoanalyse aantoont dat er een reëel, onvermijdbaar risico resteert

  • Redelijke beheersmaatregelen al zijn toegepast

• Allergenenbeslissingen moeten wetenschappelijk onderbouwd, gedocumenteerd en verifieerbaar zijn.

Ononderbouwde of algemene allergenenwaarschuwingen worden beschouwd als misleidende voedselinformatie.

Wat betekent dit voor bedrijven?

De impact is aanzienlijk, vooral voor bedrijven die vertrouwen op algemene allergenenwaarschuwingen.

• Meer documentatie vereist

  Allergenen risicoanalyses, leveranciersinformatie en beslissingen moeten worden vastgelegd en actueel gehouden.

• Grotere verantwoordelijkheid voor leveranciersdata

  Bedrijven blijven verantwoordelijk voor de juistheid van allergeneninformatie, ook wanneer deze van leveranciers afkomstig is.

• Hoger handhavingsrisico

  NVWA-inspecties controleren expliciet of allergenen waarschuwingen gerechtvaardigd zijn.

De NVWA inspecteert actief op naleving van allergenenbeleid. Onjuiste of ontbrekende allergeneninformatie wordt beschouwd als een ernstige voedselveiligheidsovertreding.

Mogelijke gevolgen zijn onder meer:

• Waarschuwingen of boetes

• Verplichte corrigerende maatregelen

• Product-terugroepingen

• Bedrijfssluiting in ernstige gevallen

• Als een consument ziek wordt door onjuiste allergeneninformatie zijn de juridische en reputatierisico’s groot

Waar moeten bedrijven nu beginnen?

Ter voorbereiding op 2026 wordt bedrijven aangeraden te starten met:

1. Beoordeel huidige allergenenvermeldingen

   Breng in kaart waar PAL wordt gebruikt en of dit gerechtvaardigd is.

2. Voer allergenen risicoanalyses uit

   Richt u op kruisbesmettingsrisico’s en bestaande beheersmaatregelen.

3. Controleer allergeneninformatie van leveranciers

   Verifieer de juistheid en krijg inzicht in risico’s in de keten.

4. Leg beslissingen duidelijk vast

   Zorg dat analyses en conclusies tijdens inspecties kunnen worden getoond.

5. Stem interne teams af

   QA, inkoop, productontwikkeling en operations moeten de nieuwe verwachtingen begrijpen.

Vroegtijdig starten verkleint het risico op haastige aanpassingen vlak voor de handhavingsdatum.

Welke rol speelt Agriplace binnen deze wetgeving?

De rol van Agriplace is om bedrijven te helpen leveranciersdocumentatie en productgegevens te verzamelen, centraliseren en standaardiseren, zodat zij sneller hiaten kunnen signaleren en handmatig documentbeheer verminderen.

Met behulp van AI, haalt Agriplace belangrijke gegevens uit eindproductspecificaties en technische datasheets, waaronder allergenen en de volledige ingrediëntenlijst.

Deze nieuwe verwachtingen dwingen bedrijven om verder te gaan dan wat doorgaans in een standaard productspecificatie staat, met name als het gaat om kruisbesmetting scenario’s en de onderbouwing van PAL. Dit vereist vaak meer gedetailleerde input.

Agriplace is erop voorbereid om deze verschuiving te ondersteunen door teams te helpen de binnenkomende informatie op nog fijnmaziger niveaus te structureren.

Aandachtspunten voor het nieuwe jaar

• Gebruik van PAL zonder gedocumenteerde onderbouwing

• Overmatig declareren van allergenen “voor de zekerheid”

• Volledig vertrouwen op leveranciersverklaringen zonder verificatie

• Verouderde allergenendocumentatie

• Inconsistente allergeneninformatie tussen etiketten, specificaties en menu’s

Vanaf 2026 zullen deze punten sneller leiden tot directe NVWA-bevindingen.

De wettelijke verplichting om consumenten te informeren is niet veranderd, de verwachtingen over hoe bedrijven naleving aantonen wel.

Heeft u nog vragen? Neem contact op met ons team voor persoonlijk advies over hoe u deze norm kunt overtreffen.

Heb je nog vragen?

Neem hier contact op met ons team